تاریخچه شتر یا کشتی صحرا
ساعت ۱۱:۱٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٠/۳٠   کلمات کلیدی:

کمتر جا نوری چون شتر می‌تواند ادعا کند که این چنین اثر تعیین کننده‌ای در تاریخ بشر داشته است، و اغراق نیست اگر ادعا شود که زندگی بدون وجود او برای انسانهایی که در منطقه بزرگی از جهان یعنی بیایان زندگی می‌کردند، ناممکن بوده است. و احتمالا تمدن هرگز در آفریقای شمالی و آسیای صغیر گسترش نمی‌یافت.


مقدمه 

کمتر جا نوری چون شتر می‌تواند ادعا کند که این چنین اثر تعیین کننده‌ای در تاریخ بشر داشته است، و اغراق نیست اگر ادعا شود که زندگی بدون وجود او برای انسانهایی که در منطقه بزرگی از جهان یعنی بیایان زندگی می‌کردند، ناممکن بوده است. و احتمالا تمدن هرگز در آفریقای شمالی و آسیای صغیر گسترش نمی‌یافت.

خانواده شترها شامل دو گونه از شترهای کوها ن دار که در آفریقا و آسیا به چشم می‌خورند و همچنین شترهای بی کوهان آمریکا می‌شود. شترهای کوهان دار دارای قدرت مافوق تصوری در زمینه مقاومت در مقابل شرایط سخت کویری ، بدون نوشیدن آب برای مدت طولانی هستند. آنها که از بوته‌های خار کویر تغذیه می‌کنند، می‌توانند بدون آب در سفرهای طولانی کویری زنده بمانند. کوهان این شترها سلولهای چربی را انبار کرده و در زمان نبودن غذا از آن به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کند.

پاهای پهن شتر کوهان دار از فرو رفتن این حیوان در ماسه‌های نرم جلوگیری می‌کند. ساختمان بدن شتر چمن خوار بی کوهان ٬ فامیل کوچک شتر ، برای زندگی در زمینهای پر از سنگ ، در ارتفاعات بالا تطبیق دارد.

 

تاریخچه

شتر بیشتر از هفت هزار سال پیش اهلی گردید و از دو هزار سال پیش تاکنون هیچ گونه شتر یک کوهانه وحشی در دنیا دیده نشده است. شتر دو کوهانه تا پیش از 5000 سال پیش اهلی نشده بود و هنوز نوع وحشی آن در صحرای گبی در مغولستان وجود دارد ولی شتر دو کوها نه مانند شتر یک کوها نه در توسعه تمدن در مناطق بیابا نی موثر بوده است .

خانواده شتر یکی از کوچکترین خانواده‌ها در میان جانوران می‌با شد. به جز شتر یک‌کوها نه و دو‌‌کوها نه چهار نوع دیگر از این خانواده وجود دارد که در رشته کوه آند در آمریکای جنوبی زندگی می‌کنند. آنها کوچک تر از اقوام خود در آسیا و آفریقا و همگی بدون کوهان می‌باشند. تفاوت شتر یک‌کوها نه با دوکوها نه به قرار زیر است:

 

  شتر دوکوهانه: شتر دوکوها نه دارای پوست بلند و بهم فشرده ، بویژه در قسمت جلوی بدن و گلو می‌با شد، پاهای پشت او بلندتر از پاهای جلو است و بدنش در مقایسه با قد نسبتا کشیده است.

                                

  شتر یک‌کوهانه: شتر یک‌کوهانه پوست کوتاه با حالت پشمی و پا هایی بطور کلی بلندتر از شتر دوکوها نه دارد. پاهای جلو بلندتر از پا های عقب بوده و بدنش با مقایسه با قد بسیار کوتاه است.

 

 

 

پیوند شتر یک‌کوهانه و دوکوهانه

از آنجایی که این دو نوع شتر بسیار به هم نزدیک هستند، در خاورمیانه سعی گردیده که از تزویج آنها نوع دیگری از شتر را بوجود ‌آورند. فرزند که نامش تولا است، شباهت زیادی به شتر یک‌کوها نه با موهای بلند دارد که در بعضی از انواع آنها حجم کوهان بزرگ و در بعضی دیگر کوچک است. برعکس ، قاطر یا استر که از تزویج اسب و الاغ بوجود می‌آید و سترون می‌باشد، این نوع از شترها اغلب زایا هستند. ضمنا ، آنها قوی تر و بزرگ تر از والدین خود می‌باشند و قادر به حمل بار بیشتری هستند.

 

استقامت شتر در برابر بحران آب

زمانی که وضعیت آب بحرانی می‌شود، دستگاه استفاده مجدد در بدن شتر به حالت فعال در می‌آید. کلیه ‌ها شروع به تغلیظ ادرار در حد ممکن نموده و روده‌ها مقدار زیادی از آب غذای موجود را جذب می‌کنند. چنانچه وضعیت در جهت بهتر شدن تغییر پیدا نکند، تغییرات مشخص در خون جانور به وقوع می‌پیوندد.

 

خطرات ناشی از بحران آب

برای جانور خطرناک است که خشکی به حدی برسد که خون نیز به تدریج غلیظ گردد و این به معنی آن است که همه چیز به صورت کند در بدن گردش می‌کند که نتیجه آن سرد شدن اعضای بدن و مرگ جا نور به دنبال گرمازدگی خواهد بود. شتر از این کار پرهیز می‌کند، چون مقدار آلبومین در خون او همزمان با گرم شدن هوا افزایش می‌یابد. آلبومین پروتئینی است که خاصیت جذب آب را دارد. این پروتئین در بدن و دستگاه گوارش غذا را زهکشی و مراقبت می‌کند که جریان خون جا نور آخرین بخش برای خشک شدن باشد. توانایی شتر در ثا بت نگه داشتن مقدار آب در خون به نحوی تکامل یافته که می‌تواند 30 درصد از وزن خود را در زمان از دست دادن آب کم کند، که چیزی معادل 200 150 لیتر آب می‌باشد.

 

تب اختیاری

دمای بدن شتر با آن که پستا ندار است، می‌تواند میان 34 تا 42 درجه سانتیگراد متغیر باشد. این خاصیت عملی اضافی برای اندوختن آب در بدن جانور می‌باشد. زمانی که دمای محیط بالا می‌رود، دمای بدن نیز به دنبال آن تغییر می‌یابد. این تب اختیاری به معنی آن است که جا نور نیازی به خنک شدن و تبخیر آب پرارزش بدنش به صورت تعریق و یا مشابه آن را ندارد.

 

 

قسمتهای مختلف بدن شتر

پشم شتر نازک و نرم است که هم عایق گرمایی و هم خنک‌کننده می‌باشد. ضمن آنکه نور خورشید نمی‌تواند به داخل آن نفوذ کند، ولی گرمای بدن به راحتی از آن خارج می‌گردد.

کلیه ‌ها آخرین و موثرترین اندام می‌باشند که مقدار زیادی آب را جذب و دوباره به بدن باز می‌گردانند. به همین دلیل است که ادرار جانور بسیار غلیظ است. به عبارت دیگر می‌توان گفت که شتر بدون هیچ مسئله‌ای توانا به نوشیدن آب و خوردن گیاهان شور صحرایی می‌باشد.

دمای بدن شتر تشنه پیش از شروع به عرق کردن ، می‌تواند به 42 درجه سانتیگراد برسد.

کوهان عمل ا ندوختن ا نرژی را به عهده دارد. با تجزیه شیمیایی چربی در کوهان ، مقداری انرژی آزاد می‌گردد. در ضمن چربی موجود همچون عایق گرمایی در برابر خورشید عمل می‌کند.

روده با یاخته‌های ویژه‌ای نسبت به جذب بخش بزرگی آب موجود در غذای جانور کمک می‌کند و همین عمل باعث می‌گردد که پیخال حیوان کاملا خشک خارج ‌گردد.

ادرار در مثانه و ظیفه خنک کردن را نیز بر عهده دارد. همزمان با تخلیه مثانه ، جانور دم خود را به شدت تکان می‌دهد و با این عمل ادرار را روی پای عقب خود پخش می‌کند. تبخیر ادرار در روی بدن باعث خنک شدن می‌گردد.

معده جا نور بسیار بزرگ است. هر شتر می‌تواند 200 لیتر آب را در 15 دقیقه بنوشد. در هر سه شکمبه جا نور صدها لایه از یاخته وجود دارد که در آنجا آب اضافی و مواد غذایی می‌توانند اندوخته شوند.

رگهای خونی زیر پوستی شتر در قسمت گلو ، پاها و پهلوها جریان دارند، به‌نحوی که بیشترین گرما را ایجاد می‌کنند. گویچه ‌های سرخ می‌توانند اکسیژن را به بخشهای گوناگون بدن حمل ‌کنند، حتی اگر آب خود را از دست داده باشند و به 200/1 حجم واقعی خود رسیده باشند.

 

گوشهای شتر کوچک و پر شده از موهای بلند و نزدیک به ‌هم هستند که درون آن را در برابر شنهای معلق محافظت می‌کنند.

پره‌های بینی او می‌توانند بسته شوند، به نحوی که مانع ورود شن به درون آن شوند. پره‌های مترشحه در سوراخ بینی ، سطح بزرگی را اشغال می‌کنند. آنها بخار آب موجود در اطراف جا نور را به درون بینی می‌کشند.

چشم ها بوسیله مژه‌های بلند و فشرده محافظت می‌شوند. ضمن آنکه مانع ورود شن نیز می‌گردند.

دهان با پوست ضخیمی ‌پوشیده شده است که باعث محافظت آن در زمان خوردن خارهای خشک بیابان می‌گردد.

زانو ، آرنج و جناغ سینه دارای پوششی از پوست مرده می‌باشد که جا نور را در برابر آسیبهای احتمالی حفظ کرده و در زمان نشستن بر روی زمین همچون عایق گرمایی برای او عمل می‌کنند.

کف پای شتر به نسبت بسیار ، پهن و در بخش بیرونی از لایه شاخی ضخیم پوشیده شده است که مانع فرو رفتن او در شن می‌گردد. ضمن اینکه پای جانور را در برابر گرما و سنگهای تیز محافظت می‌کند.

                       

 

امتیاز شتر بر دیگر جانوران

به طور کلی شتر نقش عمده‌ای در بازرگا نی و حمل کالا ی گرانبها در راههای بیابا نی بی آب و آبادانی داشته که در همان مسیر‌ها در حال حاضر شهرهای فراوانی ساخته شده است. شتر در مقایسه با دیگر جا نوران ، مانند اسب کاملا استثنایی است. چون نیاز بسیار کمی به آب در مسافتهای طولانی و شرایط سخت بیابان دارد. در ضمن شکل بدن این جانور ، بسیار منا سب برای آب و هوای گرمسیری است. بدن جانور در قسمت بالای کمر باریک است و بنابراین در گرمترین ساعات روز که آفتاب کاملا عمودی می تابد سطح کمی از بدن آن در تماس با پرتو مستقیم خورشید قرار می گیرد.

 

اهمیت شتر

سازگاری جا نور با محیط زیستش به نحوی است که حفظ تعادل مایع در بدن در هماهنگی کامل با عمل دیگر یاخته‌ها در شرایط سخت خشکی می‌باشد، آنچه نبود آن در دیگر جانوران باعث مرگشان در همان شرایط می‌گردد. کوهان برجسته شتر نیز یکی دیگر از بخش های مهم بدن اوست که در با شرایط محیطی هما هنگی کامل دارد. قبلا تصور می‌شد که کوهان محل اندوختن آب است، در حالی که می‌دانیم اینجا محلی برای اندوختن حدود پنجاه کیلوگرم چربی با دو عملکرد متفاوت می‌باشد.

یکی به عنوان عایق گرما در پرتو سوزان خورشید و دیگری اندوخته‌ای از انرژی و آب است. زمانی که چربی می‌سوزد، هیدروژن آزاد می‌گردد که با اکسیژن موجود در هوا ترکیب شده و تولید آب می‌نماید، چیزی حدود 21 لیتر آب از 20 کیلوگرم چربی. این فرایند باعث ایجاد گرمای فراوانی می‌گردد، که واکنش طبیعی آن تعریف می‌باشد، ولی نتیجه نهایی آن در بدن شتر ایجاد آب برای رفع تشنگی ، مخصوصا در سفر می‌با شد که این امر بخصوص در شتر به عنوان حیوانی باربر بسیار حائز اهمیت است.

 

قدرت شتر

شتر در کاروان بین 170 تا 270 کیلوگرم بار را با سرعتی معادل 4 5 کیلومتر در ساعت حمل می‌کند. در کاروان معمولی شتر پنج روز حرکت می‌کند، و پس از آن آب و غذا دریافت می‌کند. هر شتر می‌تواند هفت روز بدون آب و غذا کار کند، در حالی که اگر کار نکند نصف این مدت را می‌تواند تحمل کند .

 

فواید دیگر شتر

شتر به غیر از خاصیت باربری عرضه کننده یک رشته تولیدات مهم می‌باشد. شیر آن بسیار چرب و پر از مواد غذایی است. گوشت آن خوراکی و از پوست آن کمربند ، صندلی و لباس تهیه می‌کنند. پشم آن برای تولید فرش و چادر و ار پیخال کاملا خشک آن به عنوان سوخت استفاده می‌گردد. به عبارت دیگر می‌توان گقت کمتر قسمتی از شتر وجود دارد که بی‌مصرف و دور انداختنی باشد و به همین جهت چندان شگفت انگیز نیست که قبایل بادیه نشین تصور می‌کنند که شتر گرانبها ترین دارایی آنهاست.

 استفاده نادرست از شتر

 استفاده نادرست از شتر در حمل مواد مخدر و سایر کالاهای با ارزش مانند سنگهای گرانبها و طلا می‌باشد. این مواد را در کیسه‌های پلاستیکی قرار داده و به حیوان زبان بسته می‌دهند تا بخورد، در صورت عدم وجود آشکارساز با اشعه ایکس در گمرک مربوطه که قادر به تشخیص باشد، این مواد را بعد ار عبور از مرز یه صورت دفع طبیعی و یا با کشتن حیوان ، به دست می‌آورند.